Kasteel / Huis Verwolde

Huis Verwolde Laren Gelderland

---

 

Verwolde kan bogen op een lange historie. Op ongeveer dezelfde plek als het huidige huis hebben voordien twee opeenvolgende middeleeuwse kastelen gestaan. Die kastelen waren herhaaldelijk het toneel van oorlogshandelingen. Het geslacht Van Keppel verbleef hier vermoedelijk al in de 12de eeuw.

 

Geschiedenis Huis Verwolde

---

De eerste schriftelijke vermelding dateert uit 1346, toen Derck van Keppel eigenaar was. Het middeleeuwse huis was op verdediging ingesteld. Rond 1500 raakte Verwolde betrokken in de politieke strijd tussen de hertog van Gelre en de bisschop van Utrecht. Hertog Karel veroverde het nabijgelegen Lochem en bezette Verwolde. De verdedigingsgordel rond het huis, die uit drie wallen en drie grachten bestond, kon niet verhinderen dat de manschappen van de bisschop van Utrecht Verwolde in 1510 innamen. Het huis werd afgebroken en de verdedigingswerken werden geslecht. In het midden van de 16de eeuw verrees er een nieuw huis, waarvan in de 18de eeuw weinig over was. In 1738 kocht Evert Jan Benjamin van Goltstein Verwolde ten behoeve van zijn dochter en schoonzoon Allard Philip van der Borch. Hun zoon Frederik Willem gaf in 1775 aan de stadhouderlijke architect Philip Willem Schonck opdracht een nieuw huis te ontwerpen, dat het eerste in neoclassicistische stijl in Gelderland was. Doordat de bouwheer persoonlijk de leiding van de bouw op zich nam, werd Verwolde in negen maanden gebouwd. De uitvoerige correspondentie tussen bouwheer en architect bleef deels bewaard en documenteert de bouw van Verwolde op unieke wijze. Nadat het huis in 1890 al een aantal vernieuwingen had ondergaan, vond in 1926 een ingrijpende modernisering plaats naar ontwerp van architect M.A. van Nieukerken. Aan de noordzijde werd een toren toegevoegd. Het huis kreeg een nieuwe kap, het interieur werd vernieuwd en Verwolde werd van modern comfort voorzien, zoals elektriciteit, centrale verwarming en telefoon. Zes generaties van de familie Van der Borch hebben elk een persoonlijk stempel gedrukt op het huis, de tuin en het park van Verwolde. In 1977 kwam, na twee eeuwen, een einde aan de particuliere bewoning door de familie Van der Borch. Toen droeg A.Ph.R.C. baron van der Borch van Verwolde de zorg voor de instandhouding van huis en tuin aan Geldersche Kasteelen over. Hierbij werd overeengekomen dat het geheel een openbare culturele functie zou krijgen. In latere jaren werd nog een park- en tuingedeelte met de oranjerie verworven en in 1982 kon het beboste gedeelte van het landgoed dat bekend is als het 'Oranjewoud' worden aangekocht.

P.W. Schonck, de ontwerper van huis Verwolde, heeft zich niet alleen om het uiterlijk bekommerd, maar zich ook intensief beziggehouden met de interieurdecoratie en met de meubilering van het in 1776 gereedgekomen huis. De neoclassicistische stijl, toen geheel nieuw in Gelderland, is ook in het interieur prominent aanwezig. Het stucwerk in de hal met muziektrofeeën en Romeinse keizerskoppen werd naar ontwerp van Schonck uitgevoerd door de Italiaanse stucwerker Columba. De vier schoorsteenmantels op de hoofdverdieping werden besteld in Den Haag. Geschilderde behangsels werden vervaardigd in de Amsterdamse behangselfabriek van Jan Hendrik Troost van Groenendoelen. Dat in de Chinese kamer, met chinoiserie-voorstellingen is het enige behangsel uit de bouwtijd dat bewaard is gebleven. Vervolgens zijn de verbouwingen van 1890 en 1926 in het interieur terug te vinden. Toen het echtpaar Van der Borch-van Zuylen van Nijevelt het huis in 1890 betrok werd onder meer een nieuw bordes voor het huis aangelegd. Voor de herenkamer schilderde de kunstenaar Johan Bokhorst een nieuw schoorsteenstuk en bovendeurstuk. Bij het herstel van het huis na de verwerving in 1977 is veel moeite gedaan ook de moderniseringen van 1926 functioneel te houden, tot en met de elektriciteitsschakelaars, kranen en deurknoppen. Bij de herinrichting van het huis in bewoonde sfeer kregen de vertrekken hun oorspronkelijke functies terug. Zowel de ontvangstvertrekken op de hoofdverdieping, de privé-vertrekken op de eerste etage als de dienstvertrekken in het souterrain werden ingericht met behulp van bruiklenen en schenkingen van particulieren. De vorige eigenaar en de Familiestichting Van der Borch maakten het mogelijk dat voorwerpen naar het huis terugkeerden die deel hadden uitgemaakt van de vroegere inventaris, waaronder de familieportretten.

Gelijktijdig met de bouw van het nieuwe huis Verwolde in 1776 werd een nieuwe tuin aangelegd. De architect P.W. Schonk heeft zeker ook hieraan bijgedragen; eerder had hij zich al met de tuinen van Het Loo bezig gehouden. Zijn aandeel in de tuin van Verwolde is echter niet geheel duidelijk. De laat 18de-eeuwse aanleg bevatte onder meer losse vakken voor de moestuin naast het huis, zonder veel onderlinge samenhang. Deze formele tuin werd omstreeks 1795 veranderd in een tuin in landschapsstijl naar ontwerp van J.P.Posth. Daarin overheerste de gebogen lijn, maar tegelijkertijd liet Posth de contouren van de formele aanleg bestaan. Deze landschappelijke aanleg was nog deels intact toen het huis in 1926 werd verbouwd. De tuinarchitect Hugo A.C. Poortman kreeg de opdracht een nieuwe tuin rond het huis te ontwerpen. Kort daarvoor, in 1921, was reeds een begin gemaakt met de aanleg van een pinetum aan de zuidzijde van de tuin, dat door Poortman in zijn plan werd opgenomen. Tegelijkertijd werd aan de zuidzijde van het huis een terras aangelegd, dat huis en tuin verbond. Het ontwerp van Poortman vormde een geleidelijke overgang van het huis naar de rondom gelegen landschappelijke aanleg. Poortman paste onder andere zichtassen toe om verbindingen te creëren. In de zuidtuin werden verschillende vakken aangelegd, met bloemenborders langs het grote grasveld, omgeven door een taxushaag met uitzwenkende nissen. Karakteristiek voor het park zijn de in- en uitheemse bomen, rijk bloeiende sierheesters als rododendrons en azalea's, buxusfiguren en gazons. Plaatselijk groeit een rijke stinze- en bosflora. Het herstel van tuin en park vond plaats in 1979-1982. De bloemenborders werden volgens een beplantingsplan van mevrouw M.E. Canneman-Philipse opnieuw aangelegd.

Het koetshuis met paardenstal werd in 1890 gebouwd in eclectische stijl, op de plek waar voor 1788 reeds een dienstgebouw had gestaan. Links van de deur bevindt zich een gevelsteen met de tekst 'F.W.M. van der Borch tot Verwolde 4 Aug. 1890'. Het interieur is nog grotendeels oorspronkelijk. Het koetshuis heeft een bakstenen vloer en tegen de tussenwand een tuigenkast. In de paardenstal zijn de boxen voor de paarden en de ruiven nog aanwezig. In het plafond is een hooiluik aangebracht en in de hoek van de paardenstal is de zadelkamer gesitueerd. De oranjerie werd gelijktijdig gebouwd. In de bouwstijl is aansluiting gezocht bij het hoofdhuis. Na de oorlog is de oranjerie verbouwd en voor bewoning geschikt gemaakt.

De gronden rondom huis Verwolde zijn al vroeg in gebruik gekomen bij boeren. Het gebied wordt gekenmerkt door een kleinschalige afwisseling van hoge en lage gronden, ideaal voor vestiging: de lage gronden werden als grasland gebruikt en op de hogere koppen lagen akkers. De gronden waartoe het huidige Oranjewoud behoort, werden oorspronkelijk gezamelijk gebruikt en bestonden uit bos en heide. In ongeveer de 13de eeuw werd het noodzakelijk om het gezamelijk gebruik van die gronden te regelen en werden de markegenootschappen in het leven geroepen. De heerlijkheid Verwolde hoorde tot de Mark van Verwolde, Laren en Oolde. Het bestuur van de marke werd gevormd door de markerichter; de heer van Verwolde was erfmarkerichter; dat wil zeggen dat het ambt erfelijk was. In de heerlijkheid Verwolde waren de hoeven eigendom van de landheer. De pachters mochten ook gebruikmaken van de markegronden. Oorspronkelijk waren landbouwers dus de enige gebruikers van de markegronden, maar langzamerhand werd ook handwerklieden en boerenarbeiders toegestaan zich tegen een vergoeding tijdelijk ergens in de marke te vestigen. Ze gingen de hun toegewezen markegrond meestal eerst ontginnen. De Henrikahoeve ten zuiden van het Oranjewoud is waarschijnlijk een voorbeeld van zo'n individuele ontginning. De boeren die hier hun bedrijf uitoefenden heten eigengeërfde boeren. Na 1806 werden de markegronden in Nederland verdeeld. Wanneer dat met de marke waartoe Verwolde behoorde is gebeurd, is niet bekend. Bij deze verdeling werden de eigengeërfde boeren eigenaar van een deel van de markegronden. De pachters konden gebruik blijven maken van de markegronden die hun landheer had verworven. Geleidelijk aan werden de voormalige markegronden ontgonnen tot bos of landbouwgrond. In 1846 was het gehele Oranjewoud nog heide, met uitzondering van een kleine ontginning rond de Henrikahoeve. In 1880 is een patroon van brede bosstroken aangelegd en later opgevuld met bos. Rond 1925 zijn de lage plekken in het bos als bosvijvers uitgegraven en omzoomd met rododendrons.

 

Het Kasteel Bezoeken

---

U bent van harte welkom om huis Verwolde te bezichtigen onder leiding van een deskundige gids.

Openingstijden
15 april t/m 31 oktober
dinsdag t/m zaterdag rondleidingen om 11.00, 12.00, 13.00, 14.00, 15.00 en 16.00 uur
zondag rondleidingen om 13.00, 14.00, 15.00 en 16.00 uur
laatste rondleiding 16.00 uur 

Entree
individueel en kleine groepen
volwassenen € 4,50
kinderen t/m 12 jaar € 2,50

grotere groepen (min. 20 pers)
volwassenen € 3,50
kinderen t/m 12 jaar € 2,00

De toegang tot de tuin is gratis. Speciaal voor kinderen van 6 t/m 12 jaar is er een speurroute in de tuin van huis Verwolde uitgezet. Een beschrijving is voor € 1,95 verkrijgbaar in de kasteelwinkel. 

Meer informatie
• Kasteelwinkel met streekproducten en souvenirs
• Tijdens evenementen vervallen de reguliere rondleidingen meestal en gelden er andere openingstijden en entreeprijzen.
• Vanwege de vele trappen is de bezichtiging van het kasteel helaas minder geschikt voor rolstoelgebruikers en mensen die slecht ter been zijn.
• Honden worden niet toegelaten in het huis.
• De pinautomaat is helaas tijdelijk buiten gebruik.

Bereikbaarheid
Huis Verwolde
Jonker Emilelaan 4
7245 TL Laren
Tel. (0573) 40 18 25 

eigen vervoer: A1 afslag 26, N332 richting Lochem, na ± vier km richting Markelo, na één km rechts is huis Verwolde.
helaas niet bereikbaar met openbaar vervoer.

Kasteelbeheerder
mw. Mara ten Bruggencate, tel. (0573) 401825